Bijna alle onderzochte Nederlandse steden willen meer groen, maar het aandeel groen in de stad neemt voor de derde keer op rij af. Dat blijkt uit de Gezonde Stad Index 2026 van advies- en ingenieursorganisatie Arcadis. Voor ontwerpers, ontwikkelaars en bouwers betekent dat: groen moet een vaste plek krijgen in plannen en mag geen sluitpost zijn.
Vijfentwintig steden langs de meetlat
De index verschijnt elke twee jaar; dit is de vierde editie. Arcadis vergelijkt 25 steden: de grootste stad van elke provincie en de dertien grootste overige steden. De beoordeling gaat uit van fysieke kenmerken van een gezonde stad uit onderzoek van het RIVM uit 2016, zoals groen, een gezond milieu en de gebouwde omgeving. Apeldoorn staat voor de tweede keer bovenaan, met Maastricht op twee en Amersfoort nieuw in de top drie. Haarlem stijgt zes plaatsen en Haarlemmermeer vijf, Arnhem zakt negen plekken.
Bevolkingsgroei drukt op de openbare ruimte
De belangrijkste verklaring voor de afname is dat steden groeien terwijl er geen extra ruimte voor groen bijkomt. Dat raakt de aanpak van hittestress, want groen helpt de temperatuur in de stad te drukken. Er is ook een lichtpunt: de luchtkwaliteit in de onderzochte steden verbetert, door strengere emissienormen, meer elektrisch vervoer, schonere industrie en lokale maatregelen zoals autoluwe gebieden en 30-kilometerzones. Toch leven Nederlanders volgens onderzoek van GGD-Leefomgeving dat Arcadis aanhaalt ongeveer zeven tot tien maanden korter door slechte lucht.
Tijdelijke ingrepen als proef voor het definitieve ontwerp
Arcadis wijst op tactical urbanism: snelle, tijdelijke en vaak goedkope ingrepen in de openbare ruimte, zoals groenzones, bomen, waterinfiltratie, pop-uppleinen en parklets. Zo wordt zichtbaar wat werkt voordat er definitieve ontwerpkeuzes vallen. Het bureau noemt het geen wondermiddel, wel een versneller. Het sluit aan bij de vernieuwde Landelijke Maatlat voor klimaatadaptief bouwen en bij de proeftuin voor natuurinclusief bouwen in Delft, waar groen een ontwerpeis wordt in plaats van een restpost.
Ontwerpruimte voor groen bij binnenstedelijke verdichting
Voor architecten, stedenbouwkundigen en ontwikkelaars die binnenstedelijk verdichten, ligt hier een opgave. Groeit het groen niet mee met het aantal inwoners, dan verschuift de druk naar daken, gevels, binnentuinen en straatprofielen. Gemeenten die hun groenambities willen waarmaken, kunnen dat vaker als eis meenemen in tenders en omgevingsplannen. Tijdelijke ingrepen bieden daarbij de kans om met bewoners en gebruikers te testen voordat het definitieve ontwerp vastligt. Hoeveel ruimte voor groen reserveert u in uw lopende verdichtingsplannen, en kunt u onderbouwen wat dat oplevert voor hitte en leefbaarheid?
Bron: Arcadis, “Gezonde Stad Index: Aandeel groen in stad neemt verder af“




